10 listopada 2026

    Marka znana, ale nieobecna w decyzji. Czego „Polski Portret Generatywny” uczy o luce aktywacji

    Model może znać markę, a mimo to nie wymieniać jej, gdy użytkownik szuka rozwiązania. Badanie Grzegorza Miłkowskiego pokazuje, skąd bierze się ta luka i jak ją mierzyć.

    Czarne tło z pytaniem, czy model użyje znanej nazwy w odpowiedzi, i zielonymi punktami na siatce
    Grafika: Brand Semantics. Na podstawie badania Grzegorza Miłkowskiego „Polski Portret Generatywny”

    Duży model językowy może bez trudu opowiedzieć historię marki i wymienić jej najważniejsze osiągnięcia. Kiedy jednak użytkownik pyta o konkretny wybór, ta sama marka znika z odpowiedzi. Między znajomością a użyciem nazwy istnieje luka, którą łatwo przeoczyć, jeżeli badamy wyłącznie pytania zadawane wprost o markę.

    W raporcie „Polski Portret Generatywny” Grzegorz Miłkowski, autor badania i raportu, pokazuje tę różnicę na przykładzie Polski. To badanie reprezentacji kraju w odpowiedziach sześciu modeli językowych, ale jego wyniki stawiają ważne pytanie także firmom, miastom i instytucjom: czy model przywołuje nas wtedy, gdy jesteśmy użyteczni dla osoby podejmującej decyzję?

    Dwa rodzaje obecności

    W badaniu głównym sześć modeli, ChatGPT, Gemini, Claude, Perplexity, Grok i DeepSeek, udzieliło 8 400 odpowiedzi na 1 400 pytań w 11 językach, reprezentujących 12 rynków. Połowa pytań dotyczyła potrzeb osób prywatnych, połowa decyzji firm. Z tego zbioru pochodzi większość wyników procentowych raportu. Razem z pomiarami dodatkowymi, w tym osobnym testem dla firm i pomiarami tematycznymi, cały program objął ponad 14 500 odpowiedzi. Jeden z dodatkowych pomiarów sprawdzał, jakie osoby, marki i symbole modele wymieniają zapytane wprost o Polskę.

    To rozróżnienie jest fundamentalne. Pytanie „z czego słynie Polska?” mierzy dostępność skojarzeń. Pytanie „co robić przez trzy dni w Warszawie?” albo „gdzie ulokować zakład?” sprawdza, które skojarzenia model potrafi wykorzystać. Raport dotyczy odpowiedzi zwróconych przez interfejsy programistyczne w określonym czasie. Nie mierzy opinii ludzi ani skuteczności kampanii promocyjnych.

    W dodatkowym pomiarze „Polska na zapytanie”, gdy modele zapytano o najbardziej znanych Polaków, Chopin, Wałęsa, Kopernik i Jan Paweł II pojawili się w 144 ze 144 odpowiedzi dla tego pytania. W podzbiorze 1 116 odpowiedzi praktycznych badania głównego, dobranych tak, by nazwiska mogły w nich naturalnie wystąpić, Kopernik pojawiał się w 4,5%, Skłodowska-Curie w 0,8%, Lem w 0,2%, a Chopin w 12%.

    Wykres porównuje odsetek odpowiedzi na pytania wprost o Polskę i odpowiedzi praktycznych zawierających nazwiska i marki. Obie próby mają różne mianowniki

    Wykres 6.2 „Luka aktywacji”. Źródło: Grzegorz Miłkowski, „Polski Portret Generatywny”, s. 50

    Nie należy odejmować od siebie tych wartości jak dwóch wyników tego samego testu: pytania, daty i mianowniki są inne. Zestawienie pokazuje jednak mocną jakościową różnicę. Nazwa dostępna na zapytanie nie musi wejść do odpowiedzi na praktyczny problem.

    Autor raportu nazywa to luką aktywacji. To użyteczne pojęcie dla strategii marki, bo oddziela rozpoznawalność od obecności w sytuacji, w której odbiorca może naprawdę skorzystać z produktu, usługi lub wiedzy.

    Ten sam model, inne pytanie

    Najbardziej przejrzysty test tej tezy znajduje się w samym badaniu głównym. Gdy sześć modeli odpowiadało na 12 pytań „z czego Polska dziś słynie”, polskie gry pojawiły się w 86,1% z 72 odpowiedzi. W 1 116 odpowiedziach praktycznych nie wystąpiły ani razu. Te podzbiory także służą różnym celom, a w pytaniach praktycznych nie było pytań o gry. Wynik mówi więc o zakresie badanych sytuacji, nie o całej możliwej obecności CD Projektu czy Wiedźmina w AI.

    To zastrzeżenie jest cenne także poza badaniem Polski. Jeśli pytamy model „czy znasz naszą firmę?”, sprawdzamy przede wszystkim, czy potrafi ją opisać. Jeżeli chcemy zrozumieć szansę pojawienia się w odpowiedziach klientów, musimy pytać o ich zadania, bez podawania nazwy marki.

    Drzwi, przez które nazwa wchodzi do odpowiedzi

    Dlaczego Chopin pojawia się częściej niż inne osoby z kanonu? Wśród 134 praktycznych odpowiedzi z jego nazwiskiem w 97% pojawia się także Warszawa albo Żelazowa Wola. Chopin jest związany z koncertami w Łazienkach, miejscami zwiedzania i konkretnym planem podróży. Solidarność oraz Wałęsa wchodzą przez Gdańsk i stocznię, Kopernik przez Toruń i Frombork.

    Wykres pokazuje, jak często Chopin występuje z Warszawą lub Żelazową Wolą, a Solidarność i Wałęsa z Gdańskiem lub stocznią

    Wykres 6.3 „Drzwi”. Źródło: Grzegorz Miłkowski, „Polski Portret Generatywny”, s. 51

    W języku semantyki marki są to relacje między encjami, czyli rozpoznawalnymi osobami, organizacjami, miejscami, produktami i pojęciami. Sama relacja „Chopin – Polska” jest ogólna. Łańcuch „Chopin – Warszawa – Łazienki – koncert podczas wyjazdu” ma zastosowanie w odpowiedzi na konkretną intencję.

    Nie oznacza to, że można dopisać kilka nazw na stronie i sterować modelem. Powiązania muszą być prawdziwe, czytelne i obecne w wiarygodnych źródłach. Warto jednak wiedzieć, które powiązania już działają, a których brakuje w pytaniach istotnych dla marki.

    Wielkość firmy nie wystarcza

    Ten sam mechanizm widać w części biznesowej raportu. W odrębnym pomiarze firm modele zapytane wprost o największe polskie firmy wymieniły KGHM w 144 ze 144 odpowiedzi dla tego pytania, PGE i PKO Bank Polski w 143, a PZU w 139. W 4 200 praktycznych odpowiedziach dla firm z badania głównego KGHM wystąpił 21 razy, PKO 15 razy, a PZU raz.

    Znacznie częściej pojawiały się podmioty związane z określonym zadaniem: Krajowy Rejestr Długów w 143 odpowiedziach, BIG InfoMonitor w 97, Polskie Sieci Elektroenergetyczne w 95 i No Fluff Jobs w 71. KRD stanowi podpowiedź przy weryfikacji kontrahenta, PSE przy pytaniach o sieć energetyczną, a No Fluff Jobs przy rekrutacji.

    Fragment raportu porównuje obecność KGHM, PKO i PZU na zapytanie z praktyczną obecnością KRD, BIG InfoMonitor i No Fluff Jobs

    Fragment rozdziału 10.5. Źródło: Grzegorz Miłkowski, „Polski Portret Generatywny”, s. 152

    To nie ranking wartości tych organizacji. Pokazuje, jak ważna jest rola przypisana nazwie w określonej sytuacji. Marka może być ogromna i nie mieć „drzwi” do pytań objętych badaniem. Może też być mniejsza, ale mieć funkcję, którą łatwo przywołać w odpowiedzi.

    Jak badać lukę aktywacji własnej marki

    Zaczynamy od mapy decyzji, a nie od listy ogólnych pytań o firmę. Warto rozróżnić pytania bez nazwy marki, w których mogłaby zostać zaproponowana, od pytań zawierających nazwę, które pokazują, jak model ją opisuje. Ta logika jest bliska temu, jak opisujemy różnicę między pracą SEO a badaniem reprezentacji marki w AI.

    Przykładowo producent komponentów powinien sprawdzić pytania o certyfikowanych dostawców, moce produkcyjne, terminowość i rynki dostaw. Uczelnia może badać pytania o studia w określonym języku, czesne i koszty życia. Miasto powinno przyjrzeć się scenariuszom weekendu, podróży rodzinnej lub wyjazdu na wydarzenie.

    W każdej odpowiedzi warto zanotować więcej niż samą wzmiankę. Czy marka jest polecana? W jakiej roli występuje? Z jakimi cechami i konkurentami? Jakie źródła wspierają odpowiedź? Czy model myli ofertę albo przypisuje marce nieaktualne informacje? Monitoring odpowiedzi modeli ma sens wtedy, gdy obejmuje te same scenariusze w kolejnych pomiarach.

    Drugi krok dotyczy materiałów, które marka może przygotować. Dobrze opisany przypadek użycia łączy nazwę firmy z problemem, rozwiązaniem, miejscem i dowodem. Dla dostawcy będą to normy, zakres certyfikacji, produkty, referencje oraz ograniczenia. Dla instytucji turystycznej konkretne trasy, terminy, koszty i praktyczne informacje w języku odbiorcy.

    Raport pokazuje zarazem granicę takich rekomendacji. Z 30 odpowiedzi na pytania o certyfikowanych poddostawców polskie firmy wystąpiły w pięciu. Badanie nie ustala, czy przyczyną był brak materiałów w sieci. Wskazuje natomiast sytuację decyzyjną, w której warto sprawdzić jakość dostępnych dowodów i ponownie zmierzyć odpowiedzi.

    Obecność to proces, nie stan

    Wersje modeli i dobór źródeł zmieniają się. Pojedyncza odpowiedź może być interesującą obserwacją, ale nie opisuje trwałej pozycji marki. Potrzebujemy datowanego, powtarzalnego pomiaru na porównywalnych pytaniach, rynkach i modelach, wraz z zachowaniem treści odpowiedzi.

    „Polski Portret Generatywny” pokazuje, że rozpoznawalność jest tylko jednym z wymiarów reprezentacji. Ważniejsze pytanie brzmi: przy jakiej decyzji model uznaje naszą nazwę za użyteczną i dlaczego?

    Pełny raport Grzegorza Miłkowskiego, metodologia i materiały źródłowe są dostępne w serwisie projektu. Więcej o naszym podejściu do badania marek można przeczytać także na blogu Brand Semantics.



    COO Brand Semantics

    Współtwórca Brand Semantics. Związany z marketingiem od 2009 roku. Szkoleniowiec. Strateg. Eksplorator nowych obszarów marketingu i komunikacji. Łączy wiedzę z licznych różnych obszarów i przekuwa ją na biznesowe rozwiązania dla Klientów. Ciekawią go słowa. Tym samym też ludzie i ich kultura.